8. RUCH

Umięśnienie psa. Kościec wyznacza główne proporcje psa, natomiast jego sylwetka jest wymodelowana przez mięśnie, które nadają mu charakterystyczny, sprężysty, żywy wygląd, umożliwiają jego ruchy i wytrwałe bieganie. Układ mięśniowy stanowi wielka liczba mięśni różnej wielkości, z których każdy spełnia określone funkcje. Wielkość mięśnia dostosowana jest do funkcji, które ma wypełniać. Do poruszania się psa służą mięśnie kończyn, grzbietu i lędźwi, są jego aparatem napędowym, mają więc bardzo duże znaczenie. Mięśnie psa mają mało ścięgien, dlatego także w postawie stojącej muszą być aktywne. Z tej przyczyny pies niezbyt długo wytrzymuje w pozycji stojącej i chętnie kładzie się, oszczędzając energii swych mięśni. Briard w kondycji wystawowej powinien mieć dobrze rozwinięte mięśnie bez śladu otłuszczenia.

Mechanika ruchu. Według wzorca chody powinny być "regularne, zwinne i harmonijne, tak, aby pies poruszał się i wykonywał pracę przy najmniejszym nakładzie sił i najmniejszym zmęczeniu. Briard porusza się podłużnym kłusem, swobodnym ruchem, z wydajnym wykrokiem i posuwem". U prawidłowo zbudowanego owczarka napędem ruchu jest posuw tylnych kończyn, przy czym istotne są długość kroku i dynamika ruchu, czyli tzw. akcja. Na przykład u słabo umięśnionego psa możemy obserwować dobry posuw przy słabej akcji. Napęd jest przenoszony na tułów i kończyny przednie przez grzbiet, który powinien być prosty i sztywny. Ciężar przedniej części tułowia przejmują i podają do przodu kończyny przednie, których wykrok musi być idealnie tak samo długi jak posuw kończyn tylnych. Tak pracujący aparat ruchu powoduje, że pies sunie bez większego wysiłku wyciągniętym, lekkim i dość szybkim kłusem, a jego ruchy są elastyczne, sprężyste i dynamiczne. O takim psie mówimy, że ma "dobre chody". Każda wada w budowie lub długości kończyn ogranicza harmonię i wydajność kłusu. W związku z tym, że pies biegnie na czterech kończynach bardzo istotne jest by obok dobrego funkcjonowania każdej pary z osobna, funkcja obu par kończyn była idealnie zgrana. Jest to szczególnie ważne wobec faktu, że briard kłusuje "na krzyż", tzn. przednia prawa, tylna lewa i odwrotnie (jeśli prawa przednia kończyna do przodu to jednocześnie: - prawa tylna do tyłu, - lewa przednia do tyłu, - lewa tylna do przodu i odwrotnie). Zdarza się, że pies zaczyna biec nieeleganckim, niedźwiedzim chodem - tzw. inochodem. Jest to nienaturalny ruch psa polegający na tym, że jednocześnie poruszają się przednie i tylne kończyny po jednej stronie ciała. W inochodzie pies ciężko kolebie się przerzucając ciężar ciała z jednej strony na drugą. Nie wygląda to dobrze i wpływa zdecydowanie negatywnie na ocenę sędziego. Dlatego wystawca prezentując psa w ruchu powinien zwracać na to uwagę i w przypadku spostrzeżenia, że pies wpada w inochód, zmienić tempo biegania na takie, w którym pies będzie poruszał się harmonijnie.

Akcja kończyn w biegu

Rys.13 - Akcja kończyn w biegu

Ocena ruchu z przodu i z tyłu. U briarda jako psa użytkowego ruch odgrywa szczególnie ważną rolę w ocenie psa. Poza wyżej wymienionymi uwarunkowaniami, zły ruch jest zwykle spowodowany nieodpowiednim kątowaniem frontu i tyłu oraz wadami postawy kończyn. Niektóre przyczyny nieprawidłowości mogących wystąpić w ruchu psa zostały już omówione we wcześniejszych komentarzach dotyczących budowy klatki piersiowej, grzbietu, zadu i kończyn.
Na wystawie ocenia się nie tylko kształt i umięśnienie kończyn, lecz także ich postawę w statyce i w ruchu, kiedy to najlepiej ujawniają się zalety i wady, które wpływają na jego mechanikę. Sędzia, oceniając psa w ruchu, najpierw ogląda go w biegu z przodu i z tyłu wychwytując ewentualne nieprawidłowości wynikające z wad budowy bądź ustawienia kończyn.

Rys.14 - Akcja kończyn przednich

Rys.14 - Akcja kończyn przednich

Przy prawidłowej budowie, kończyny powinny być mocne, dobrze umięśnione, zaś oglądane z frontu i z tyłu - proste i równolegle prowadzone. Ewentualne nieprawidłowości akcji kończyn, możliwe do zaobserwowania z przodu i z tyłu, zobrazowane są szczegółowo na rysunkach 14 i 15.

Rys.15 - Akcja kończyn tylnych

Rys.15 - Akcja kończyn tylnych

Ocena ruchu z profilu. Mechanika ruchu związana jest z budową, masą, długością i ukątowaniem kończyn oraz z wynikającym z tych czynników rozmieszczeniem punktu ciężkości psa. Odpowiednio do długości uda, podudzia i łapy kształtuje się ukątowanie, co wpływa w konsekwencji na długość wykroku, które to cechy możemy ocenić obserwując biegnącego psa z boku. Siłę napędową psa stanowi ruch tylnych kończyn, ściśle związanych z miednicą za pomocą stawów biodrowych. Położenie niewidocznej, bo otoczonej mięśniami, kości udowej możemy ustalić według położenia jej końców. Jej górna część tkwi w stawie biodrowym, dolna - kończy się w stawie kolanowym, łącząc się z kośćmi podudzia. Kość udowa u briarda powinna być możliwie długa, bowiem to jej wyrzut do przodu decyduje o długości kroku. Przy krótkim udzie następuje bezproduktywne wyrzucanie tylnych kończyn do góry, czyli tzw. koguci krok. Kąt kolanowy zawarty między kością udową a kośćmi podudzia powinien wynosić około 120 stopni i znajdować się na wysokości łokcia. Przy ocenie podudzia zwraca się uwagę na jego umięśnienie, kierunek i długość, która to cecha ma istotne znaczenie dla długości kroku. Zbyt długie podudzie przesuwa staw skokowy i wychyla śródstopie zbyt daleko do tyłu, w wyniku czego powstaje tzw. przekątowanie i słaba akcja kończyn tylnych. Za krótkie podudzie powoduje zbyt mocno rozwarty kąt kolanowy, a w efekcie strome kończyny i słaby posuw. Śródstopie powinno być ustawione prostopadle do podłoża i teoretycznie nie powinno być odchylane na boki. W praktyce jednak u sporej ilości briardów obserwujemy lekko iksowate śródstopie, co niektórzy tłumaczą obecnością wilczych pazurów. To jednak nie wydaje się przekonywujące i warto podkreślić, że wzorzec wymaga by kości śródstopia były ustawione w linii pionowej. Drobne odchylenie od pionu nie powinno jednak obniżać oceny. Staw skokowy powinien być szeroki i silny, szczególnie dotyczy to kości piętowej ponieważ do niej przyczepione jest ścięgno Achillesa, które przenosi siłę mięśni na ruch kości. Przy drobnej kości piętowej działanie tylnej dźwigni jest tylko nieznaczne. W praktycznej ocenie szerokość stawu skokowego, śródstopia, a także śródręcza jest wizualnym miernikiem budowy kośćca psa.  Właśnie patrząc na te cechy mówimy potocznie o słabym lub silnym "fundamencie". Łapy briarda powinny być dobrze wysklepione, lekko zaokrąglone, o twardych lecz elastycznych podeszwach. Tylko taka łapa może być dobrym amortyzatorem ruchu i wzmagać elastyczność kroku. Dużym błędem jest płaska łapa z leżącymi na ziemi długimi palcami, co często zdarza się u psów o słabej kości i ścięgnach lub tych, które miały w młodości zbyt mało ruchu.

Przednie kończyny nie mają stałego połączenia kostnego z kręgosłupem i włącznie z ramieniem są związane z tułowiem za pomocą mięśni. Elastyczność oraz siła mięśni i ścięgien zapewniają swobodny ruch silnie związanej i skośnie ustawionej łopatce. Prawidłowo ukształtowana łopatka umożliwia daleki wyrzut przedniej kończyny do przodu, zapewnia elastyczną podporę dla tułowia, wymaga jednak oparcia w dobrze zbudowanej klatce piersiowej. Stroma łopatka jest zwykle wąska i przesunięta za daleko do przodu, co powoduje krótki i płaski kłąb oraz ograniczony (związany) wykrok kończyn przednich. Ramię powinno być dość długie, ułożone do tyłu, tworząc z łopatką kąt zbliżony do około 90 stopni. Zwarte śródręcze, ustawione pod kątem około 20 stopni od linii pionowej oraz przylegające do siebie, dobrze wysklepione palce uzupełniają własności amortyzujące kończyn.

Reasumując - prawidłowe, wystarczająco głębokie ukątowanie przednich i tylnych kończyn umożliwia wykonywanie długich i elastycznych kroków. Ułożone pod odpowiednimi kątami końce kości kończyn działają resorująco przy opadaniu tułowia, dzięki czemu wiązania stawów są mniej obciążone. Łokcie powinny znajdować się na wysokości mostka lub tylko nieco powyżej. Klatka piersiowa schodząca poniżej łokcia powoduje dysproporcje w rozmieszczeniu masy ciała (pies przestaje biec elastycznie i zaczyna upadać na przednie kończyny). Każda dysproporcja między ukątowaniem przodu i tyłu owocuje mniej lub bardziej wyrażonymi zaburzeniami harmonii i dynamiki ruchu. Rys.16 pokazuje kilka wariantów tego typu zaburzeń. Jednym z przykładów może być sytuacja zobrazowana w wariancie "C", gdzie dobrze ukątowany tył daje silny i długi posuw, ale stromy przód ogranicza swobodę wykroku. Przednie kończyny musiałyby wykonywać w tej sytuacji więcej ruchów niż tylne, a pies aby wyrównać krok, musi wyrzucać je w górę, co daje tzw. krok fruwający. W wariancie "E" - pies ma dobrze zbudowany przedni odcinek tułowia i stromy tył, przez co tylne kończyny nie mogą stanowić siły napędowej. Role tę przejmują z konieczności kończyny przednie, nie osiągając jednak zamierzonego efektu. Grzbiet zwisa luźno, a tylne kończyny są bezproduktywnie wyrzucane w górę (koguci krok).

Istnieje znacznie więcej problemów związanych z ruchem wynikających z wad budowy anatomicznej psa. Ważne by umieć dostrzec związek przyczynowo skutkowy między brakiem swobodnego, długiego kłusu a warunkującą go wadą budowy. Najogólniej należy stwierdzić, że briardy o stromych kończynach lub kwadratowym formacie biegają źle, chętnie wpadają w galop, który jest szeregiem następujących po sobie skoków prowadzących do szybkiego zmęczenia i wyczerpania. W tej sytuacji nie ma mowy o wytrwałości, która powinna być cechą psa użytkowego. Oczywistym jest fakt, że briarda jak każdego owczarka nie można oceniać jedynie w statyce lub w wolnym ruchu. Tylko w kłusie można zaobserwować niektóre cechy budowy świadczące o użytkowości rasy, jej aktywności i sprawności fizycznej. Dla doświadczonego sędziego bieganie psa w ringu nie musi trwać aż do całkowitego opadnięcia z sił właściciela; wystarczą dwa, trzy kółka by móc ocenić mechanikę, dynamikę i harmonię ruchu psa.

Rys.16 - Kątowanie kończyn i jego wpływ na akcję przodu i tyłu.

Rys.16 - Kątowanie kończyn i jego wpływ na akcję przodu i tyłu.


Artykuł, zdjęcia, rysunki są własnością Klubu Briarda i Beaucerona w Polsce i są chronione prawem autorskim.
Kopiowanie całości lub fragmentów bez zgody Klubu zabronione.